Praktijkcase onderzoek naar identiteit en gemeenschapvorming binnen nieuwe vormen van spiritualiteit
Doelstelling onderzoek: Kijken of er uit de verbindingen die mensen in het licht van hun spirituele engagement aangaan, patronen naar voren komen die nieuwe, vreedzame vormen van samen-leven kunnen inspireren.
Vraagstelling onderzoek: Wat zijn de vormen van verbinding die naar voren komen in en voortkomen uit de betrokkenheid van mensen bij spirituele praktijken? Of: Op wat voor manier stimuleert de spirituele inspiratie mensen in hun ‘verbinding’ in brede zin. Het gaat hier zowel om het gevoel van verbondenheid als om de daadwerkelijke verbintenissen die mensen aangaan.
Doel van de brainstorm: Ten eerste beantwoording van de onderzoeksvraag; inzicht in de relatie tussen spirituele praxis en mensen hun ‘verbinding’. Ten tweede een eerste praktische verkenning van het onderzoeksgebied om aan de hand hiervan meer voeling te krijgen met de belangrijke thema’s om zo te komen tot een aanscherping van het theoretisch kader en de probleemstelling. Methodologische doelstellingen betreffen ten eerste het leren werken met mindmaps, en ten tweede kijken of de gehanteerde methodes geschikt zijn om te gebruiken als officiële onderzoeksmethode.
Methode/technieken: brainstorm en mindmappen. Voor deze methode is gekozen omdat in de brainstorm naar voren zal komen wat mensen associëren met de kerntermen, oftewel het geeft een eerste verkenning van de concrete gebieden waar de kerntermen voor mensen op van toepassing zijn, ofwel waar zij mee samenhangen. In het mindmappen worden dan meer specifiek de verbindingen duidelijk tussen de kernbegrippen en de door mensen daarmee geassocieerde gebieden of onderwerpen. Gecombineerd vormen deze methoden een goede manier om een rijkheid aan gegevens te genereren, de samenhang/verbindingen in kaart te brengen, en daarin een gelaagdheid of hiërarchie in aan te brengen.
De avond is opgedeeld in een aantal oefeningen die in totaal uiterlijk twee uur in beslag nemen. We beginnen met een opwarmoefening
1. Inventarisatie van de subjectieve waarden
Ieder maakt voor zichzelf een mindmap met als centraal thema ‘waardevol’.
Als we hiermee klaar zijn zullen we deze om de beurt met elkaar delen.
2. Brainstormen en mindmappen over het hoofdthema
De hoofdoefening bestaat uit verschillende onderdelen. We beginnen met het voor onszelf maken van een mindmap van het hoofdonderwerp. Hierop volgt dan een deelronde. Vervolgens gaan we dan met elkaar in gesprek over het onderwerp, met als doel om te komen tot één mindmap. Niet iedereen hoeft het overal mee eens te zijn, het gaat erom de leden zelf te laten uitvinden wat de gemeenschappelijke elementen zijn en waar de visies uiteenlopen. De rijkheid van visies op het onderwerp blijft dus behouden. Waar het om gaat is te kijken waar de leden elkaar in vinden, of er patronen zijn die de verschillen verbinden.
Belangrijk voor de oefening is dat van te voren duidelijk is wat er globaal onder spiritualiteit verstaan wordt, zonder een inhoudelijke duiding te geven van spiritualiteit. Hierbij zal ik mij beperken tot het geven van een aantal voorbeelden van praktijken die in haar zelfomschrijving gebruik maken van spiritualiteit of die in de common sense daaronder verstaan worden. Het is de bedoeling dat mensen zelf verder associëren, omdat het er juist om gaat te achterhalen wat spiritualiteit voor mensen betekent; waardoor zij op spiritueel gebied geïnspireerd worden, waarom en waartoe. Ik ga er hier van uit dat inspiratie altijd samengaat met verbinding. Waardoor mensen op spiritueel gebied geïnspireerd worden staat gelijk aan waar zij in het licht van spiritualiteit mee verbonden zijn, en waartoe zij geïnspireerd worden staat voor de nieuwe verbindingen die zij in het licht van spiritualiteit aangaan. Een andere reden waarom het belangrijk is spiritualiteit enigszins richting te geven, is dat sommige mensen er een negatieve connotatie bij hebben. De verbindende werking van praktijken waar de persoon aan deelneemt, die in de common sense onder spiritualiteit worden verstaan, zouden dan niet aan bod komen omdat de persoon deze praktijken niet onder spiritualiteit verstaat.
De vragen die gesteld kunnen worden voor een goede inventarisatie van het gebied waar spiritualiteit betrekking op heeft kunnen samengevat worden in steekwoorden: wat, wie, waar, hoe, wanneer, waarom.
Wat associeer je met spiritualiteit? Wat versta je eronder? Wat zijn je activiteiten in het kader van spiritualiteit?
Waar doe je het?
Wie associeer je met spiritualiteit? Met wie doe je spirituele activiteiten, met wie voel je je verbonden?
Hoe doe je de spirituele activiteiten? Hoe verbind je je in het licht van spirituele activiteiten?
Waarom doe je de dingen die je op spiritueel gebied doet?
Wanneer doe je het?
De bedoeling is dat er in de mindmaps die mensen maken naar voren komt hoe zij zich verbinden en waar zij zich mee verbonden voelen in het licht van hun spirituele inspiratie.
Een aantal aandachtspunten voor een goede mindmap zijn:
- Zet een thema centraal
- Gebruik symbolen, plaatjes en kleuren
- Gebruik veel ruimte zodat je later dingen kunt toevoegen
- Zoek naar verbindingen
- Maak gebruik van subcentra’s voor subthema’s
- Vragen die je jezelf kunt stellen: wat, waar, wie, hoe, waarom, wanneer
De sessie wordt afgesloten met een nabeschouwing van de mindmap die mensen samen hebben gemaakt en een reflectie op het verloop van het proces waarin deze tot stand is gekomen.
Tot slot volgt een algemene nabeschouwing van de avond.
